Οι όροι συχνά συγχέονται, όμως δεν περιγράφουν την ίδια εκπαίδευση και τον ίδιο επαγγελματικό ρόλο.

Ο ψυχολόγος έχει ολοκληρώσει πανεπιστημιακές σπουδές Ψυχολογίας και διαθέτει άδεια ασκήσεως επαγγέλματος. Μπορεί, μεταξύ άλλων, να πραγματοποιεί ψυχολογική αξιολόγηση και συμβουλευτική ή να εργάζεται σε διαφορετικά πεδία εφαρμογής της ψυχολογίας. Το πτυχίο Ψυχολογίας από μόνο του δεν αποτελεί εκπαίδευση στην ψυχοθεραπεία.

Ο ψυχοθεραπευτής έχει εκπαιδευτεί ειδικά και για αρκετά χρόνια σε μία ή περισσότερες ψυχοθεραπευτικές προσεγγίσεις. Σε αυτόν απευθυνόμαστε όταν θέλουμε να επεξεργαστούμε θεραπευτικά ζητήματα όπως άγχος, κρίσεις πανικού, τραυματικές εμπειρίες, δυσκολίες στις σχέσεις, επαναλαμβανόμενα μοτίβα, αυτοεκτίμηση ή βαθύτερα ζητήματα ταυτότητας και νοήματος. Ένας ψυχολόγος ή ψυχίατρος μπορεί να είναι και ψυχοθεραπευτής, εφόσον έχει ολοκληρώσει την αντίστοιχη εκπαίδευση.

Ο ψυχίατρος είναι γιατρός με ειδικότητα στην Ψυχιατρική και μπορεί να πραγματοποιήσει ιατρική και ψυχιατρική αξιολόγηση και, όταν χρειάζεται, να συνταγογραφήσει φαρμακευτική αγωγή. Η επίσκεψη σε ψυχίατρο δεν σημαίνει αυτομάτως ότι θα χορηγηθεί φαρμακευτική αγωγή.

Η επιλογή του κατάλληλου ειδικού ωστόσο, δεν καθορίζεται μόνο από το είδος του συμπτώματος αλλά και από την ένταση, τη διάρκεια και τον βαθμό στον οποίο επηρεάζει τη λειτουργικότητα και την ασφάλεια του ανθρώπου. Για παράδειγμα, δύο άνθρωποι μπορεί να βιώνουν κατάθλιψη: ο ένας να διατηρεί την καθημερινή του λειτουργικότητα και να χρειάζεται κυρίως ψυχοθεραπευτική υποστήριξη, ενώ ο άλλος να δυσκολεύεται να φροντίσει βασικές ανάγκες, να παρουσιάζει σοβαρή επιδείνωση ή αυτοκτονικό ιδεασμό και να χρειάζεται παράλληλα άμεση ψυχιατρική αξιολόγηση.

Αντίστοιχα, κάποιος με κρίσεις πανικού μπορεί να εργαστεί ψυχοθεραπευτικά πάνω στη δυσκολία του, ενώ σε μια διαφορετική περίπτωση μπορεί να χρειαστεί και ιατρική ή ψυχιατρική αξιολόγηση. Δεν υπάρχει λοιπόν ένας ειδικός για κάθε σύμπτωμα· υπάρχει η κατάλληλη φροντίδα για τη συγκεκριμένη κλινική εικόνα.

Σε αρκετές περιπτώσεις, μάλιστα, η καταλληλότερη αντιμετώπιση είναι η συνεργασία ειδικοτήτων: ένας άνθρωπος μπορεί να παρακολουθείται από ψυχίατρο και παράλληλα να βρίσκεται σε ψυχοθεραπεία.

Είναι θερμή μου πεποίθηση ότι η ψυχοθεραπεία αποτελεί πράξη ψυχικής ενηλικίωσης και ανάπτυξης συναισθηματικής κουλτούρας. Η σύγχρονη έρευνα τεκμηριώνει την αποτελεσματικότητά της σε ένα ευρύ φάσμα ψυχικών δυσκολιών· η αξία της, ωστόσο, δεν εξαντλείται στην αντιμετώπιση ενός συμπτώματος ή μιας διάγνωσης.

Μπορούμε να αναζητήσουμε ψυχοθεραπεία όταν η ψυχική δυσφορία και το σύμπτωμα επιμένουν, όταν επαναλαμβάνουμε σχέσεις και επιλογές που μας δυσκολεύουν, όταν μια απώλεια ή μια αλλαγή ανατρέπει τις μέχρι τότε ισορροπίες μας, όταν το σώμα μας αρχίζει να «μιλά» αντί να αντέχει — αλλά και όταν απλώς επιθυμούμε να γνωρίσουμε βαθύτερα τον εαυτό μας.

Μέσα από τη θεραπευτική διαδικασία, καλλιεργούμε την ικανότητα να παρατηρούμε και να επεξεργαζόμαστε όσα μέχρι πρότινος απλώς βιώναμε, να κατανοούμε καλύτερα τις σκέψεις και τα συναισθήματα μας, καθώς και να θεραπεύουμε τραυματισμένα κομμάτια του εαυτού μας. Η διαδικασία της ψυχοθεραπείας οφείλει να αυξάνει την αίσθηση της ελευθερίας και της ικανότητας μας να επιλέγουμε στη ζωή.

Η ψυχοθεραπεία είναι μια διαδικασία αλλαγής που συντελείται μέσα από τη θεραπευτική σχέση, την επεξεργασία της εμπειρίας και τη βαθύτερη κατανόηση του εαυτού. Μέσα σε ένα ασφαλές θεραπευτικό πλαίσιο, ο άνθρωπος μπορεί να επεξεργαστεί βιώματα, να αναγνωρίσει επαναλαμβανόμενα μοτίβα και σταδιακά να αναπτύξει νέους τρόπους σκέψης, συναισθηματικής ρύθμισης και σχέσης.

Σήμερα γνωρίζουμε ότι η ψυχοθεραπευτική αλλαγή δεν αφορά μόνο τον ψυχισμό, αλλά αποτυπώνεται και σε βιολογικό επίπεδο. Ο εγκέφαλος διατηρεί σε όλη τη διάρκεια της ζωής την ικανότητα να μεταβάλλεται και να προσαρμόζεται μέσα από νέες εμπειρίες και μάθηση — μια ιδιότητα που ονομάζεται νευροπλαστικότητα. Μελέτες έχουν δείξει ότι η ψυχοθεραπεία μπορεί να συνοδεύεται από αλλαγές στη λειτουργία εγκεφαλικών δικτύων που σχετίζονται με το συναίσθημα, το στρες και τη ρύθμιση της συμπεριφοράς.

Παράλληλα, η σύγχρονη ψυχοσωματική έρευνα αναδεικνύει τη στενή αλληλεπίδραση μεταξύ εγκεφάλου, αυτόνομου νευρικού συστήματος, ορμονών και ανοσοποιητικού συστήματος. Γνωρίζουμε, για παράδειγμα, ότι το χρόνιο στρες μπορεί να επηρεάσει την κορτιζόλη, τη φλεγμονώδη και την ανοσολογική λειτουργία, ενώ υπάρχουν ενδείξεις ότι οι ψυχολογικές παρεμβάσεις μπορούν και επιδρούν σε ορισμένους από αυτούς τους βιολογικούς δείκτες.

Ψυχική και σωματική εμπειρία, επομένως, δεν αποτελούν δύο ανεξάρτητους κόσμους. Η ψυχοθεραπεία δεν αλλάζει απλώς τον τρόπο με τον οποίο σκεφτόμαστε· μπορεί σταδιακά να μεταβάλει τον τρόπο με τον οποίο ολόκληρος ο οργανισμός βιώνει, ρυθμίζει και ανταποκρίνεται στην εμπειρία της ζωής.

Η ψυχοθεραπεία απευθύνεται σε ανθρώπους που αντιμετωπίζουν ψυχικές ή συναισθηματικές δυσκολίες, οι οποίες προκαλούν δυσφορία ή επηρεάζουν την καθημερινότητα, τις σχέσεις και τη λειτουργικότητά τους. Τέτοιες δυσκολίες μπορεί να αφορούν το άγχος, τις κρίσεις πανικού, τις φοβίες, την κατάθλιψη, τις διατροφικές διαταραχές, τις εξαρτήσεις, τις δυσκολίες στις σχέσεις και τη σεξουαλικότητα, το πένθος, καθώς και τα ψυχοσωματικά συμπτώματα.

Η αναζήτηση ψυχοθεραπευτικής βοήθειας δεν αποτελεί ένδειξη αδυναμίας ή «προβληματικής» προσωπικότητας. Οι ψυχικές δυσκολίες αποτελούν μέρος της ανθρώπινης εμπειρίας και μπορούν να εμφανιστούν ανεξάρτητα από ηλικία, μόρφωση, κοινωνική θέση ή προσωπικές ικανότητες. Το να αναγνωρίζει κανείς ότι κάτι τον δυσκολεύει και να αναζητά επαγγελματική βοήθεια προϋποθέτει, αντίθετα, έναν βαθμό επίγνωσης και ανάληψης ευθύνης απέναντι στον εαυτό του και τους άλλους.

Η ψυχοθεραπεία όμως, δεν απευθύνεται μόνο σε ανθρώπους που υποφέρουν ή βρίσκονται σε κρίση. Μπορεί να αποτελέσει επιλογή και για κάποιον που επιθυμεί να γνωρίσει βαθύτερα τον εαυτό του, να κατανοήσει καλύτερα τον τρόπο με τον οποίο σχετίζεται και επιλέγει ή να διερευνήσει ζητήματα ταυτότητας, νοήματος και κατεύθυνσης στη ζωή του.

Δεν χρειάζεται επομένως να υπάρχει κάποια διάγνωση για να δημιουργηθεί ένας ουσιαστικός λόγος να ξεκινήσει κανείς ψυχοθεραπεία.

Η ψυχοθεραπεία μπορεί να οδηγήσει σε βαθύτερη γνώση του εαυτού και μεγαλύτερη κατανόηση του τρόπου με τον οποίο το παρελθόν εξακολουθεί να επηρεάζει το παρόν. Αναγνωρίζοντας μοτίβα που μέχρι τότε λειτουργούσαν περισσότερο αυτόματα, ο άνθρωπος αποκτά μεγαλύτερη δυνατότητα επιλογής και μπορεί σταδιακά να μετακινηθεί από μια παθητική στάση σε μια πιο συνειδητή και ενεργή θέση απέναντι στη ζωή του.

Παράλληλα, μπορεί να έρθει ξανά σε επαφή με πλευρές του εαυτού του που κάποτε χρειάστηκε να περιορίσει, να απορρίψει ή να αποξενώσει για να προσαρμοστεί στο περιβάλλον του. Η μεγαλύτερη αποδοχή και ενσωμάτωση αυτών των πλευρών, μπορεί να ενισχύσει την αίσθηση συνοχής, αυθεντικότητας και ζωντάνιας.

Η έρευνα δείχνει επίσης, ότι η ψυχοθεραπεία μπορεί να συμβάλει στη μείωση της ψυχικής δυσφορίας και των συμπτωμάτων, στη βελτίωση της συναισθηματικής ρύθμισης, της λειτουργικότητας και των διαπροσωπικών σχέσεων.

Σε ένα βαθύτερο επίπεδο όμως, η θεραπεία μπορεί να ανοίξει χώρο για κάτι περισσότερο από απλή ανακούφιση: μεγαλύτερη δημιουργικότητα, ελευθερία επιλογής και διερεύνηση του τρόπου με τον οποίο ο άνθρωπος επιθυμεί να υπάρξει και να νοηματοδοτήσει τη ζωή του.

Η αρχική επαφή είναι διερευνητική και για τις δύο πλευρές. Η πρώτη συνάντηση επικεντρώνεται στην κατανόηση του αιτήματός σας: τι σας φέρνει στην ψυχοθεραπεία αυτή την περίοδο, ποιες δυσκολίες αντιμετωπίζετε και τι θα θέλατε να αλλάξει μέσα από τη θεραπευτική διαδικασία. Παράλληλα, ξεκινά η λήψη του ιστορικού σας, ώστε να διαμορφωθεί σταδιακά μια πληρέστερη εικόνα.

Συζητούνται οι βασικοί όροι της συνεργασίας μας και υπάρχει χώρος για να θέσετε οποιαδήποτε ερώτηση ή προβληματισμό σχετικά με τη θεραπεία και τον τρόπο που εργάζομαι.

Οι πρώτες δύο με τρεις συναντήσεις αποτελούν μια περίοδο αμοιβαίας διερεύνησης: εγώ αξιολογώ αν μπορώ να αναλάβω κατάλληλα το αίτημά σας και εσείς έχετε τον χρόνο να διαπιστώσετε αν αισθάνεστε ότι μπορείτε να εργαστείτε μαζί μου με ασφάλεια και εμπιστοσύνη. Εφόσον και οι δύο πλευρές συμφωνούν, διαμορφώνουμε το θεραπευτικό πλαίσιο και προχωρούμε στη συνεργασία.

Η επιλογή θεραπευτή δεν εξαρτάται μόνο από τους τίτλους σπουδών ή τη θεραπευτική προσέγγιση. Η έρευνα αναδεικνύει σταθερά τη σημασία της θεραπευτικής συμμαχίας: της δυνατότητας να δημιουργηθεί μια σχέση εμπιστοσύνης, μέσα στην οποία θεραπευτής και θεραπευόμενος μπορούν να συνεργαστούν με κοινούς στόχους και αμοιβαία κατανόηση.

Στις πρώτες συναντήσεις παρατηρήστε αν αισθάνεστε ότι μπορείτε σταδιακά να μιλήσετε ελεύθερα, ότι γίνεστε κατανοητοί χωρίς να κρίνεστε και ότι ο τρόπος εργασίας του θεραπευτή έχει νόημα για εσάς. Η θεραπεία μπορεί να είναι απαιτητική ή κατά στιγμές άβολη· αυτό διαφέρει ουσιαστικά από το να αισθάνεστε συστηματικά ανασφάλεια, απαξίωση ή ότι τα όριά σας δεν γίνονται σεβαστά.

Ο συνήθης ρυθμός των συνεδριών είναι τουλάχιστον μία φορά την εβδομάδα, σε σταθερή ημέρα και ώρα. Η σταθερότητα αυτή αποτελεί μέρος του θεραπευτικού πλαισίου και συμβάλλει στη συνέχεια και τη συνοχή της θεραπευτικής διαδικασίας.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, η συχνότητα των συναντήσεων μπορεί να διαφοροποιηθεί, ανάλογα με τις θεραπευτικές ανάγκες, το αίτημα και τις ιδιαίτερες συνθήκες του κάθε θεραπευόμενου, κατόπιν συνεννόησης με τον θεραπευτή.

Η διάρκεια της ψυχοθεραπείας διαφέρει σημαντικά από άνθρωπο σε άνθρωπο. Για κάποιους αποτελεί μια μακροχρόνια διαδικασία βαθύτερης προσωπικής διερεύνησης και αλλαγής, ενώ για άλλους μπορεί να αφορά μια συγκεκριμένη δυσκολία ή μια κρίσιμη περίοδο της ζωής και να έχει πιο περιορισμένη διάρκεια.

Ο χρόνος που χρειάζεται εξαρτάται από το αίτημα και τους θεραπευτικούς στόχους, την πολυπλοκότητα και τη χρονιότητα των δυσκολιών, τις συνθήκες ζωής και υποστήριξης, αλλά και τον προσωπικό ρυθμό με τον οποίο κάθε άνθρωπος επεξεργάζεται και αφομοιώνει τη θεραπευτική εμπειρία. Γι’ αυτό δεν είναι δυνατό, ούτε θεραπευτικά ορθό να προκαθοριστεί εξαρχής πόσο θα διαρκέσει μια θεραπεία.

Όταν, ωστόσο, υπάρχει ένα συγκεκριμένο και σαφώς οριοθετημένο αίτημα, μπορεί να συμφωνηθεί μια βραχύτερη, εστιασμένη θεραπευτική εργασία με συγκεκριμένο αριθμό συνεδριών και επαναξιολόγηση της πορείας της.

Ναι. Υπάρχει η δυνατότητα πραγματοποίησης συνεδριών μέσω διαδικτύου όταν η δια ζώσης παρουσία δεν είναι εφικτή ή όταν η online θεραπεία εξυπηρετεί καλύτερα τις συνθήκες ζωής του θεραπευόμενου.

Τα ερευνητικά δεδομένα δείχνουν ότι, για αρκετές ψυχικές δυσκολίες και κατάλληλα περιστατικά, η διαδικτυακή ψυχοθεραπεία μπορεί να είναι αποτελεσματική. Απαραίτητες προϋποθέσεις είναι ένας ιδιωτικός και ήσυχος χώρος, αξιόπιστη σύνδεση και η δυνατότητα να πραγματοποιείται η συνεδρία χωρίς διακοπές. Η καταλληλότητα της online μορφής αξιολογείται ανάλογα με τις ανάγκες κάθε ανθρώπου.

Η εχεμύθεια αποτελεί θεμελιώδη αρχή της ψυχοθεραπευτικής σχέσης. Όσα μοιράζεστε στις συνεδρίες παραμένουν εμπιστευτικά, ενώ οι πληροφορίες που αφορούν την ψυχική υγεία υπόκεινται σε αυξημένη νομική προστασία.

Η εχεμύθεια μπορεί να αρθεί μόνο στις εξαιρετικές περιπτώσεις που προβλέπει το ισχύον νομικό και δεοντολογικό πλαίσιο, όπως όταν υπάρχει σοβαρός κίνδυνος για τη ζωή ή την ασφάλεια του ίδιου του ατόμου, τρίτου προσώπου ή ανηλίκου.

Στο πλαίσιο κλινικής εποπτείας, ένα περιστατικό μπορεί να συζητηθεί με συνάδελφο χωρίς στοιχεία που επιτρέπουν την αναγνώριση της ταυτότητάς σας. Εάν κριθεί απαραίτητη η συνεργασία με άλλον ειδικό υγείας που σας παρακολουθεί, θα προηγηθεί σχετική ενημέρωση και, όπου απαιτείται, η συγκατάθεσή σας.

Σε περίπτωση που χρειαστεί να ακυρώσετε ή να μετακινήσετε μια προγραμματισμένη συνεδρία, είναι απαραίτητη η ενημέρωση τουλάχιστον 24 ώρες νωρίτερα. Ακυρώσεις που πραγματοποιούνται σε μικρότερο χρονικό διάστημα χρεώνονται κανονικά, καθώς η συγκεκριμένη ώρα έχει δεσμευτεί αποκλειστικά για εσάς.